Rhoi diwedd ar oedraniaeth a gwahaniaethu ar sail oedran

Oedraniaeth ydy rhagfarn neu wahaniaethu ar sail oedran unigolyn, ac mae’n dal yn gyffredin iawn mewn cymdeithas.

Mae oedraniaeth yn sail i nifer o’r problemau mae pobl hŷn yn eu hwynebu ar hyn o bryd, ac mae’n arwain at stereoteipiau negyddol, at bobl hŷn yn cael eu trin yn annheg, ac at beidio â pharchu a chynnal eu hawliau.

Gall oedraniaeth gael dylanwad negyddol ar y penderfyniadau mae cymdeithas yn eu gwneud hefyd, gan olygu bod y gwasanaethau, y cyfleusterau a’r cyfleoedd sydd eu hangen ar bobl i’w helpu i heneiddio’n well yn gallu bod yn annigonol ac yn gwahaniaethu yn erbyn pobl hŷn.

Mae corff cynyddol o ymchwil yn dangos bod gan oedraniaeth ystod eang o effeithiau negyddol ar bobl hŷn, gan effeithio ar eu hiechyd corfforol a meddyliol, ffwythiant cof, y ffordd maent yn adfer o salwch, lefelau allgáu cymdeithasol, a hyd yn oed disgwyliad oes.

Mae mynd i’r afael ag oedraniaeth a gwahaniaethu ar sail oedran yn hanfodol er mwyn cefnogi iechyd a lles pobl hŷn, ac er mwyn sicrhau cydraddoldeb iddynt, yn ogystal â’u bod yn cael eu trin ag urddas a pharch, a bod y cyfraniad maen nhw’n ei wneud i gymdeithas yn cael ei gydnabod a’i glodfori.

Mae hefyd yn bwysig mynd i’r afael ag oedraniaeth os ydym am wneud gwelliannau cynaliadwy mewn rhannau eraill o fywydau pobl.

Bydd y comisiynydd yn gweithredu i:

  • Cynyddu’r gydnabyddiaeth a’r ddealltwriaeth o ddylanwad oedraniaeth ar bobl hŷn ac ar gymdeithas
  • Grymuso pobl i herio oedraniaeth a gwahaniaethu ar sail oedran
  • Sicrhau bod lleisiau pobl hŷn yn cael eu clywed, a’n bod yn gweithredu ar eu barn, a sicrhau bod eu hawliau cyfreithiol yn cael eu cynnal
  • Gwella mynediad pobl hŷn at hyfforddiant a chyflogaeth
  • Mynd i’r afael â gwahaniaethu yn erbyn pobl hŷn yn y gweithle
  • Gwella mynediad pobl hŷn at iechyd, gofal, a gwasanaethau cyhoeddus eraill o safon uchel

Ceir disgrifiad isod o fanylion y gwaith sydd ar y gweill yn ystod 2021-22:

Mae’r materion rydyn ni wedi’u gweld yn ystod y pandemig sy’n ymwneud â sut y siaradir am bobl hŷn, a sut y cânt eu trin, yn adlewyrchu cymdeithas lle mae rhagfarn yn erbyn oedran yn dal yn gyffredin, ac mae gwaith y Comisiynydd dros y flwyddyn ddiwethaf i ddiogelu a hyrwyddo hawliau pobl hŷn, ynghyd â’i galwadau am weithredu a newid ar draws amrywiaeth o faterion, wedi bod yn hanfodol i helpu i sicrhau nad yw pobl hŷn yn cael eu gwahaniaethu oherwydd eu hoed.

Mae rhagfarn a gwahaniaethu ar sail oedran yn aml yn sail i lawer o’r materion sy’n wynebu pobl hŷn, ac maen nhw’n cael amrywiaeth eang o effeithiau negyddol ar bobl hŷn, gan effeithio ar eu hiechyd corfforol a meddyliol, adferiad o salwch, lefelau allgau cymdeithasol a hyd yn oed disgwyliad oes.

Bydd cynyddu ymwybyddiaeth ymysg y cyhoedd a gweithwyr proffesiynol o’r effaith y mae rhagfarn a gwahaniaethu ar sail oedran yn ei chael ar bobl hŷn yn rhan allweddol o sicrhau bod ein hadferiad ar ôl Covid-19 yn cryfhau hawliau pobl hŷn, ac yn dathlu’r cyfraniadau mae pobl hŷn yn eu gwneud i’n cymunedau ledled Cymru.

Bydd y Comisiynydd yn:

  • Darparu hyfforddiant i bobl hŷn a gweithwyr proffesiynol i’w grymuso i adnabod a herio rhagfarn yn erbyn oedran
  • Herio enghreifftiau o ragfarn a gwahaniaethu ar sail oedran, gan gynnwys y ffordd mae pobl hŷn yn cael eu portreadu yn y cyfryngau
  • Gweithio gyda phartneriaid – gan gynnwys partneriaid rhyngwladol – i fynd i’r afael ag agweddau rhagfarnllyd mewn cymdeithas a hyrwyddo undod rhwng cenedlaethau