Cyflwyniad gan y Comisiynydd

Yr wyf wedi cyfeirio, lawer gwaith, yn ystod y flwyddyn ddiwethaf at bwysigrwydd gofal preswyl o safon uchel i bobl hŷn a sôn nad yw’r term ‘gofal preswyl’ yn adlewyrchiad digonol o’r ffaith mai eu cartref ydyw. Yr wyf wedi teithio’n helaeth ar hyd a lled Cymru, gan gwrdd â nifer o bobl hŷn sy’n byw mewn cartrefi gofal, yn ogystal â gofalwyr llinell flaen, a gweld â’m llygaid fy hun yr effaith y mae gofal preswyl o safon uchel yn gallu ei chael ar fywydau pobl hŷn.  Er nad yw gofal preswyl yn opsiwn i bawb, ac mae mwy a mwy o ddatblygiadau’n golygu nad oes raid iddo fod, i lawer o bobl hŷn, bydd yn parhau i fod yn ffordd allweddol iddynt dderbyn y gofal a’r gefnogaeth sydd eu hangen arnynt, a chael eu cefnogi i fyw bywydau sydd â gwerth, ystyr a phwrpas. 

Fodd bynnag, yn y flwyddyn ddiwethaf, rwyf wedi derbyn mwy a mwy o ohebiaeth am ansawdd bywyd a gofal pobl hŷn mewn gofal preswyl ledled Cymru. Yr wyf hefyd wedi rhoi cefnogaeth unigol i bobl hŷn a’u teuluoedd sydd wedi canfod eu hunain yn wynebu’r amgylchiadau mwyaf trallodus ac annerbyniol, i sicrhau eu bod yn ddiogel ac yn derbyn gofal da. 

Yr wyf wedi cyfeirio’n aml at y llu o enghreifftiau ardderchog o iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru, a’r staff ymroddedig niferus yn y sector cyhoeddus a phreifat fel ei gilydd. Fodd bynnag, yr wyf hefyd wedi siarad ar goedd am yr hyn yr ystyriaf yn amrywiadau annerbyniol yn ansawdd bywyd a gofal pobl hŷn mewn gofal preswyl. Yr wyf wedi’i gwneud hi’n glir ein bod yn methu â chadw gormod o bobl hŷn yn ddiogel ac yn rhydd rhag niwed, bod gormod o bobl hŷn nad ydynt yn cael eu trin mewn ffordd garedig ac urddasol a bod ansawdd bywyd, i rai, yn annerbyniol.

Fe’i gwneuthum yn glir, yn fy Fframwaith Gweithredu a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2013, bod codi ansawdd a chynyddu argaeledd iechyd a gofal cymdeithasol yn un o fy mhum prif flaenoriaeth. Fe’i gwneuthum yn glir hefyd fy mod yn disgwyl i ansawdd bywyd gael ei osod wrth wraidd pob darpariaeth gofal preswyl. 

Yr wyf yn cydnabod bod llawer o waith wedi’i wneud dros y degawd diwethaf yng Nghymru, gan ystod o asiantaethau yn ogystal â gan Lywodraeth Cymru, i fynd i’r afael ag agweddau penodol ar ofal preswyl. Yr wyf yn cydnabod hefyd y bydd y Bil Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru), am y tro cyntaf, yn rhoi sail statudol i ddiogelu pobl hŷn. Er bod y rhain yn gamau pwysig, mae fy ymgysylltiad â phobl hŷn yn ei gwneud hi’n amlwg iawn i mi nad ydym eto mewn sefyllfa lle gall pob un person hŷn sy’n byw mewn gofal preswyl yng Nghymru deimlo sicrwydd y byddant yn ddiogel, yn derbyn gofal da ac yn cael ansawdd bywyd uchel.

O’r herwydd, yr wyf yn cynnal Adolygiad ffurfiol o ansawdd bywyd a gofal pobl hŷn mewn gofal preswyl yng Nghymru, gan ddefnyddio’r pwerau sydd gennyf dan Ddeddf Comisiynydd Pobl Hŷn (Cymru) 2006. Yn dilyn fy Adolygiad, byddaf yn cyhoeddi argymhellion clir y bydd hi’n ddyletswydd ar y cyrff cyhoeddus sy’n ddarostyngedig i fy Adolygiad gydymffurfio â hwy. Wrth ddatblygu’r argymhellion hyn, byddaf yn ystyried yr hyn y mae pobl hŷn wedi dweud wrthyf sy’n gorfod newydd, yn ogystal â’r camau sydd eisoes ar droed gan ystod o asiantaethau ledled Cymru.

Bydd fy Adolygiad yn rhoi llais uniongyrchol i bobl hŷn a’u teuluoedd a bydd yn sicrhau bod y sawl sy’n atebol am ein gwasanaethau, ac yn eu rhedeg, yn deall realiti bywyd bob dydd mewn gofal preswyl yng Nghymru. Bydd fy Adolygiad yn tynnu sylw at y gofal gorau, ond bydd hefyd yn dangos yn glir yr effaith y mae ansawdd bywyd a gofal gwael yn ei gael ar fywydau pobl hŷn.  

Sarah Rochira
Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru