Datganiad y Comisiynydd am yr Adolygiad o Gartrefi Gofal: Ymatebion gan Gyrff Statudol

Ym mis Tachwedd 2014, cyhoeddais ‘Lle i’w Alw’n Gartref?’ sef canfyddiadau fy Adolygiad blwyddyn o hyd a oedd yn edrych ar ansawdd bywyd a gofal pobl hŷn sy’n byw mewn cartrefi gofal yng Nghymru.

Er i mi ddod o hyd i enghreifftiau o ofal a chefnogaeth wych ledled Cymru, a phobl hŷn yn byw mewn cartrefi a oedd wir yn 'gartref', roeddwn hefyd wedi gweld bod ansawdd bywyd yn annerbyniol i ormod o lawer o bobl hŷn.

Ochr yn ochr â chyhoeddi fy adroddiad am yr Adolygiad, roeddwn wedi ysgrifennu at bob Awdurdod Lleol, Bwrdd Iechyd, AGGCC, Llywodraeth Cymru, Cyngor Gofal Cymru a darparwyr cartrefi gofal yn amlinellu'r camau gweithredu roeddwn yn disgwyl eu gweld yn cael eu cymryd i sicrhau bod y gofal a'r gefnogaeth orau a welais yn dod yn fater o drefn i bawb yng Nghymru. Roedd yr holl gyrff hyn wedi ymateb, gan roi manylion y camau y bydden nhw'n eu cymryd i gyflawni'r canlyniadau roedd fy Adolygiad yn canolbwyntio arnyn nhw.

Drwy'r datganiad hwn rwyf heddiw yn cyhoeddi fy nadansoddiad, ar sail y dystiolaeth a gefais, a'm hasesiad ynghylch a fydd y cyrff sy'n rhan o'm Hadolygiad yn cyflawni'r camau gweithredu a roddwyd iddyn nhw i gyflawni'r canlyniadau a geisir. 

Ar hyn o bryd rwyf wrthi'n dadansoddi'r ymatebion a ddaeth i law gan ddarparwyr cartrefi gofal a byddaf yn gwneud datganiad ym mis Tachwedd sy'n rhoi golwg gyffredinol o'r ymatebion hyn, blwyddyn ar ôl cyhoeddi fy Adroddiad am yr Adolygiad.

Ar draws Cymru roedd cydnabyddiaeth bod fy Adolygiad yn rhoi darlun gonest o fywyd mewn cartrefi gofal yng Nghymru heddiw. Er nad oedd hi'n hawdd darllen fy adroddiad, roedd yr holl gyrff sy'n rhan ohono'n ei groesawu ac roedden nhw'n ymrwymo i sicrhau bod y canlyniadau a'r newidiadau roeddwn i'n galw amdanynt yn cael eu cyflawni.

Dadansoddi'r Ymatebion

Roedd pob corff sy'n rhan o'm Hadolygiad wedi ymateb i Ofynion Gweithredu penodol. Wrth ddadansoddi eu hymatebion, roedd fy nhîm wedi chwilio am dystiolaeth y byddai'r canlyniadau a oedd wedi'u cynnwys yn y Gofynion Gweithredu hynny yn cael eu cyflawni.

Awdurdodau Lleol

Roedd Awdurdodau Lleol wedi cyflwyno gwybodaeth glir sydd wedi fy sicrhau eu bod wedi ymrwymo i ddiwallu fy Ngofynion Gweithredu a chyflawni'r canlyniadau a geisir erbyn y dyddiadau cau a bennwyd. Mae'r rhan fwyaf o'r ymatebion i bob Gofyniad Gweithredu wedi cael eu barnu fel rhai derbyniol, ac nid oedd unrhyw un o'r ymatebion yn annerbyniol. Mae hi'n galonogol nodi hefyd bod nifer o Awdurdodau Lleol wedi cyflwyno ymatebion ar y cyd yn amlinellu sut byddan nhw'n gweithio mewn partneriaeth gydag Awdurdodau Lleol eraill a Byrddau Iechyd i gyflawni'r canlyniadau a geisir.

Roedd ymatebion i nifer o'm Gofynion Gweithredu yn arbennig o gadarnhaol:

Gofyniad Gweithredu 1.6 - Eiriolaeth Annibynnol – bydd pobl hŷn sy'n byw mewn cartrefi gofal sy'n cau a phobl hŷn sy'n cael eu cam-drin neu sydd mewn perygl o hynny'n gallu cael gafael ar eiriolaeth annibynnol neu heb gyfarwyddyd.

Gofyniad Gweithredu 3.3 - Cyfeillio - bydd pobl hŷn yn cael eu cefnogi i gynnal eu cyfeillgarwch â ffrindiau ar hyn o bryd a chael cyswllt cymdeithasol a/neu ddiwylliannol ystyrlon, yn y cartref gofal a'r tu allan.

Gofyniad Gweithredu 6.7 - Datganiadau Ansawdd Blynyddol – bydd pobl hŷn yn gallu cael gafael ar wybodaeth ystyrlon a pherthnasol am yr ansawdd bywyd a'r gofal sy'n cael ei ddarparu gan neu mewn cartrefi gofal unigol, sy'n hanfodol er mwyn creu system sy'n fwy agored a thryloyw.

IMewn nifer bach o achosion, mae ymatebion wedi cael eu barnu fel rhai rhannol, yn enwedig mewn perthynas â hyfforddiant ar ddementia (Gofyniad Gweithredu 3.2) a defnyddio adborth gan bobl hŷn i sicrhau gwella parhaus (Gofyniad Gweithredu 6.2). Mae adborth wedi cael ei roi felly sy'n rhoi rhagor o arweiniad ynghylch sut gall yr Awdurdodau Lleol gyflawni'r canlyniadau a geisir.

Byrddau Iechyd

Mae'r Byrddau Iechyd wedi dangos ymrwymiad go iawn i wella'r gwasanaethau sy'n cael eu darparu, creu cynlluniau i newid sy'n rhoi digon o sicrwydd i mi y byddan nhw'n diwallu fy Ngofynion Gweithredu ac yn cyflawni'r canlyniadau a geisir.

Mae'r rhan fwyaf o'r ymatebion i bob Gofyniad Gweithredu wedi cael eu barnu fel rhai derbyniol, ac nid oedd unrhyw un o'r ymatebion yn annerbyniol. Mae hi'n galonogol nodi hefyd bod nifer o Fyrddau Iechyd wedi cyflwyno ymatebion ar y cyd yn amlinellu sut byddan nhw'n gweithio mewn partneriaeth gyda'r Awdurdodau Lleol yn eu hardal i gyflawni'r canlyniadau a geisir.

Roedd ymatebion i nifer o'm Gofynion Gweithredu yn arbennig o gadarnhaol:

Gofyniad Gweithredu 1.3 - Cefnogaeth Ymataliaeth Cartref Gofal Arbenigol – bydd pobl hŷn yn cael eu cefnogi'n well i gynnal eu hymataliaeth a'u hannibyniaeth i ddefnyddio'r lle chwech a chael eu preifatrwydd, eu hurddas a'u parch bob amser.

Gofyniad Gweithredu 3.5 - Gwybodaeth am Ddefnyddio Cyffuriau Gwrthseicotig – cyhoeddir gwybodaeth yn flynyddol am ddefnyddio cyffuriau gwrthseicotig mewn cartrefi gofal, a bydd modd defnyddio'r wybodaeth hon i sicrhau nad yw pobl yn cael cyffuriau gwrthseicotig ar bresgripsiwn yn amhriodol.

Gofyniad Gweithredu 4.3 - Deall Anghenion Iechyd - bydd staff gofal yn deall anghenion iechyd pobl hŷn a phryd a sut mae defnyddio gwasanaethau gofal sylfaenol a gwasanaethau arbenigol.

Mewn nifer o achosion, mae ymatebion wedi cael eu barnu fel rhai rhannol, yn enwedig mewn perthynas ag adolygiadau ynghylch meddyginiaethau (Gofyniad Gweithredu 4.4), defnyddio adborth gan bobl hŷn i sicrhau gwella parhaus (Gofyniad Gweithredu 6.2) a datblygu llwybr gyrfa nyrsio mewn cartrefi gofal (Gofyniad Gweithredu 7.3). Mae adborth wedi cael ei roi felly sy'n rhoi rhagor o arweiniad ynghylch sut gall y Byrddau Iechyd gyflawni'r canlyniadau a geisir.

Cyngor Gofal Cymru

Mae Cyngor Gofal Cymru wedi rhoi sicrwydd rhannol i mi y byddan nhw'n diwallu fy Ngofynion Gweithredu ac yn darparu'r canlyniadau a geisir erbyn y dyddiadau cau a nodwyd gan fod eu hymatebion yn rhai derbyniol neu'n rhai rhannol. Nid oedd yr un o'u hymatebion yn annerbyniol.

O'r pedwar Gofyniad Gweithredu ar gyfer y Cyngor Gofal, roedd dau yn dderbyniol:

Gofyniad Gweithredu 5.4 - rhaglen gynefino a hyfforddiant parhaus orfodol ar gyfer staff gofal – bydd cynefino a hyfforddiant gwell yn sicrhau bod pobl hŷn yn cael gofal tosturiol ac urddasol sy'n ymateb iddyn nhw fel unigolion.

Gofyniad Gweithredu 6.11 - rhaglen hyfforddi genedlaethol ar sail cymwyseddau ar gyfer comisiynwyr – bydd pobl hŷn yn cael eu lleoli mewn cartrefi gofal sy'n gallu diwallu eu hanghenion gan gomisiynwyr sy'n deall cymhlethdodau darparu gofal ac sy'n gallu herio'r darparwyr am ofal annerbyniol i bobl hŷn.

Roedd dau o'r ymatebion yn rhai rhannol, yn enwedig mewn perthynas â datblygu a gweithredu rhaglen i recriwtio a hyfforddi rheolwyr cartrefi gofal yn y dyfodol (Gofyniad Gweithredu 5.1) a datblygu a gweithredu set safonol o sgiliau gorfodol a chymwyseddau ar sail gwerthoedd ar gyfer recriwtio staff gofal (Gofyniad Gweithredu 5.3). Mae adborth wedi cael ei roi felly sy'n rhoi rhagor o arweiniad ynghylch sut gall y Cyngor Gofal gyflawni'r canlyniadau a geisir.

AGGCC

Roedd yr ymateb gan AGGCC yn rhoi dim ond rhywfaint o sicrwydd i mi y byddan nhw'n diwallu fy Ngofynion Gweithredu ac yn darparu'r canlyniadau a geisir gan fod eu hymatebion yn rhai rhannol neu annerbyniol.

O'r pedwar Gofyniad Gweithredu ar gyfer AGGCC, roedd tri yn rhai rhannol (Gofyniad Gweithredu 1.5 - datblygu rhestr benodol o ddigwyddiadau na fyddai byth yn digwydd, Gofyniad Gweithredu 6.2 - defnyddio adborth gan bobl hŷn i sicrhau gwella parhaus a Gofyniad Gweithredu 6.9 - gwybodaeth am ansawdd bywyd yn yr adroddiad blynyddol) ac roedd un yn annerbyniol (Gofyniad Gweithredu 6.3 - defnyddio aseswyr lleyg fel rhan o'r broses arolygu).

Mae adborth wedi cael ei roi felly sy'n rhoi rhagor o arweiniad ynghylch sut gall AGGCC gyflawni'r canlyniadau a geisir.

Llywodraeth Cymru

Roedd y rhan fwyaf o'r ymatebion gan Lywodraeth Cymru i bob un o'm Gofynion Gweithredu wedi methu rhoi digon o fanylion i fy sicrhau y bydd y canlyniadau a geisir yn cael eu cyflawni.

Roedd Llywodraeth Cymru wedi dangos ymrwymiad i ddatblygu dull gweithredu cenedlaethol ar gyfer cynllunio gofal (Gofyniad Gweithredu 1.1), gwella cefnogaeth ymataliaeth mewn cartrefi gofal (Gofyniad Gweithredu 1.3), datblygu cyfarwyddyd ymarfer da sy'n ymwneud â phrydau bwyd a'r profiad o fwyta (Gofyniad Gweithredu 1.4) a datblygu trefniadau diogelu newydd sy'n cydnabod yn benodol esgeulustod emosiynol fel ffordd o gam-drin (Gofyniad Gweithredu 3.6). Fodd bynnag, mae'n hynod siomedig o'r 21 o Ofynion Gweithredu ar gyfer Llywodraeth Cymru mai dim ond pedwar o'r rhain a farnwyd fel rhai derbyniol, gyda chwech yn rhai rhannol ac 11 yn annerbyniol.

Mae adborth wedi cael ei roi felly sy'n rhoi rhagor o arweiniad ynghylch sut gall Llywodraeth Cymru gyflawni'r canlyniadau a geisir.

Casgliad

Mae'r rhan fwyaf o'r cyrff statudol a oedd yn rhan o'm Hadolygiad wedi fy sicrhau y bydd newid yn cael ei gyflawni i sicrhau'r canlyniadau a geisir, gan amlinellu'n glir y camau y byddan nhw'n eu cymryd i wella ansawdd bywyd pobl hŷn sy'n byw mewn cartrefi gofal yng Nghymru.

Fodd bynnag, nid yw AGGCC na Llywodraeth Cymru wedi rhoi'r lefel o sicrwydd rwyf fi ei hangen a'r lefel mae pobl hŷn â hawl i'w disgwyl.

Yn fy Adolygiad roeddwn wedi egluro'r effaith ar bobl hŷn a'r pris y bydd yn rhaid iddyn nhw ei dalu os na chaiff y camau gofynnol eu gweithredu ac os na chaiff y canlyniadau a geisir eu sicrhau. Nid wyf yn fodlon gweld y pris hwnnw'n parhau i gael ei dalu, ac ni ddylai'r un ohonom ni mewn gwasanaeth cyhoeddus nac mewn cymdeithas yn gyffredinol fod yn fodlon ar hynny.

Byddaf yn dal i gadw'r ffocws, cyhyd ag y bydd angen, ar gyflawni'r camau a'r canlyniadau hyn. Dros y flwyddyn nesaf, byddaf yn gweithio mewn partneriaeth gydag amrywiaeth o gyrff proffesiynol, rhanddeiliaid allweddol a phobl hŷn i barhau i gael rhagor o wybodaeth a rhannu ymarfer da ar draws y meysydd hynny lle mae angen gwella pethau ymhellach.

Byddaf hefyd yn cynnal adolygiad arall ymhen 18 mis, a fydd yn canolbwyntio ar y canlyniadau roeddwn wedi'u hamlygu yn fy adroddiad am yr Adolygiad. Byddaf yn amlinellu cwmpas a chylch gwaith fy adolygiad dilynol ym mis Tachwedd, ond unwaith eto bydd lleisiau pobl hŷn wrth galon hyn. Drwy'r gwaith craffu dilynol hwn byddaf yn chwilio am dystiolaeth bod yr ymrwymiadau sydd wedi cael eu rhoi i mi, ac a adlewyrchir yn y datganiad hwn, wedi cael eu troi yn welliannau pendant ac effeithiol yn ansawdd bywydau pobl.

Roedd fy Adolygiad yn ymwneud â phobl a'u bywydau, y gwerth rydyn ni'n ei roi ar y bywydau hynny a'r gwerth rydyn ni'n ei roi fel gwlad ar bobl hŷn. Mae fy Adolygiad yn datgan yn glir beth fydd effaith methu â chyflawni newid systematig a'r pris sy'n cael ei dalu pan fydd pethau'n methu. Mae'r cyrff cyhoeddus hynny sy'n rhan o'm Hadolygiad yn atebol am y newid sydd ei angen a drwy fy ngwaith parhaus byddaf yn eu dal i gyfrif ar ran pobl hŷn.