Canllawiau

Arweiniad Adran 12: Asesiadau Effaith Cydraddoldeb a Hawliau Dynol / Craffu newidiadau i wasanaethau cymunedol

Chwefror 16, 2016

Un o’m blaenoriaethau i fel Comisiynydd, fel y nodir yn fy Fframwaith Gweithredu ar gyfer 2013-171, yw amddiffyn a gwella gwasanaethau cymunedol – gwasanaethau anstatudol fel canolfannau dydd, toiledau cyhoeddus, llyfrgelloedd a thrafnidiaeth y mae pobl hŷn yn nodi’n aml eu bod yn bethau cwbl allweddol.

Er gwaethaf y ffaith eu bod cyn bwysiced i iechyd, annibyniaeth a llesiant pobl hŷn â gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol statudol, mae gwasanaethau cymunedol ledled Cymru mewn perygl oherwydd gostyngiadau mewn gwariant cyhoeddus, sy’n peri pryder mawr i nifer o bobl hŷn.

Ar ben hynny, yn aml mae pobl hŷn yn teimlo mai cyfleoedd prin sydd ganddynt i leisio’u pryderon am newidiadau i wasanaethau cymunedol, neu nad yw eu hanghenion yn cael eu hystyried yn llawn pan wneir penderfyniadau.

Mewn hinsawdd ariannol heriol, rwyf yn deall y penderfyniadau anodd y mae Awdurdodau Lleol yn eu hwynebu. Fodd bynnag, rwyf yn disgwyl i Awdurdodau Lleol a darparwyr gwasanaethau allweddol eraill ystyried ac adolygu’n llawn y goblygiadau i bobl hŷn a geir o gau gwasanaeth cymunedol allweddol, a bod pob ymdrech wedi’i wneud i liniaru unrhyw effaith.

Dyna pam yr wyf wedi cyhoeddi’r Canllawiau hyn, a gyflwynir o dan Adran 12 o Ddeddf Comisiynydd Pobl Hŷn (Cymru) 2006. Maent wedi’u cynllunio i sicrhau bod Asesiadau cadarn o’r Effaith ar Gydraddoldeb a Hawliau Dynol yn cael eu cynnal pan gynigir newidiadau i wasanaethau cymunedol, sy’n hanfodol er mwyn sicrhau nad oes effaith anghymesur ar bobl hŷn a bod dulliau gweithredu eraill yn cael eu hystyried.

Cyflwynir y Canllawiau hyn mewn dwy ran:

  • Mae Rhan 1 yn archwilio pwysigrwydd Asesiadau cyfredol o’r Effaith ar Gydraddoldeb ac mae’n hyrwyddo’r angen i ddefnyddio Asesiadau o’r Effaith ar Gydraddoldeb a Hawliau Dynol pan fo newidiadau i wasanaethau cymunedol yn cael eu hystyried. Mae Rhan 1 yn berthnasol i bob corff gwasanaethau cyhoeddus sy’n gyfrifol am ddarparu gwasanaethau cymunedol ar gyfer pobl hŷn.
  • Mae Rhan 2 yn archwilio rôl hanfodol gwaith craffu yng nghyswllt newidiadau i wasanaethau cymunedol ac mae wedi’i thargedu at aelodau etholedig a swyddogion llywodraeth leol. Y nod yw gwella ansawdd gwaith craffu a sicrhau bod yr effaith ar bobl hŷn a geir drwy ddod â gwasanaeth cymunedol i ben neu leihau’r ddarpariaeth yn cael ei dadansoddi a’i hystyried mewn modd trylwyr a manwl.

Lluniwyd y Canllawiau hyn mewn cydweithrediad â Llywodraeth Cymru a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, y bu eu cyngor a’u gwybodaeth arbenigol yn hynod werthfawr, ac rwyf yn ddiolchgar iawn iddynt am eu cyfraniad. Hoffwn ddiolch hefyd i gydweithwyr yn Swyddfa Archwilio Cymru, Comisiwn Hawliau Dynol yr Alban, ac Awdurdodau Lleol Cymru, yn arbennig Cyngor Sir Penfro a Chyngor Caerdydd, am eu cymorth wrth ddatblygu’r Canllawiau hyn.

Mewn cyfnod o newid gwirioneddol i lywodraeth leol, cynlluniwyd i’r Canllawiau hyn gael eu cyflwyno ar ffurf dogfen ddefnyddiol, ymarferol a fydd yn arwain at asesiadau effaith gwell, o ansawdd uchel. Dylid ei hymgorffori’n rhan o arferion gwaith i sicrhau bod Asesiadau o ansawdd uchel a thrylwyr o’r Effaith ar Gydraddoldeb a Hawliau Dynol yn sail i gynigion yn y dyfodol ynghylch gwasanaethau cymunedol.

Fel yr wyf wedi ei bwysleisio’n gyson, bydd amddiffyn a gwella gwasanaethau cymunedol yn arwain at arbedion o ran cost i Awdurdodau Lleol a darparwyr gwasanaethau cyhoeddus eraill yn y tymor canolig i’r tymor hwy, a hynny drwy gynorthwyo pobl i gynnal eu hannibyniaeth, gan leihau’r angen am gymorth ffurfiol costus a ddarperir drwy wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol statudol.

Gall dulliau arloesol o ddarparu gwasanaethau, sy’n seiliedig ar Asesiadau effeithiol o’r Effaith ar Gydraddoldeb a Hawliau Dynol, wneud gwahaniaeth enfawr i’n cymunedau ac, yn y pen draw, i fywydau pobl hŷn.

Sarah Rochira
Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru