Newyddion

Adroddiad Newydd yn Rhoi Llais i Bobl sy’n Byw Gyda Dementia yng Nghymru

14.3.16

Mae Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru yn galw ar wasanaethau cyhoeddus ar hyd a lled Cymru i weithredu er mwyn sicrhau bod pobl sy’n byw gyda dementia a’r rheini sy’n gofalu amdanynt yn gallu cael gafael ar y gwasanaethau, y cymorth, y wybodaeth a’r cyngor sydd eu hangen arnynt, yn dilyn cyhoeddi adroddiad newydd: Dementia: Mwy na dim ond Colli’r Cof.

Mae’r adroddiad yn cyfleu safbwyntiau pobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr o bob cwr o Gymru, a gymerodd rhan mewn cyfweliadau unigol a sesiynau grŵp ffocws er mwyn rhannu eu profiadau a’r heriau maent yn eu hwynebu o ddydd i ddydd.

Canfu'r adroddiad fod diffyg gwybodaeth a dealltwriaeth am ddementia o hyd, er gwaethaf y cynnydd sydd wedi’i wneud yn y blynyddoedd diweddar. Mae hyn yn wir ymhlith gweithwyr proffesiynol a'r gymuned ehangach. Hefyd, yn aml iawn, nid yw gwasanaethau dementia’n ddigon hyblyg i fodloni anghenion y bobl sy’n byw gyda dementia a’r rheini sy’n gofalu amdanynt yn effeithiol. Yn ogystal â hyn, mae diffyg cydweithredu rhwng gwasanaethau yn golygu anawsterau a rhwystrau diangen i bobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr. Hefyd, mae ansawdd y gwasanaethau sydd ar gael yn amrywio’n helaeth yng Nghymru.

Dywedodd Sarah Rochira, Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru: “Mae dementia yn salwch dinistriol, ac mae bron yn amhosib dychmygu ei effaith. Dyna pam ei bod yn hanfodol gwrando ar leisiau’r bobl sydd wedi tynnu sylw at yr amrywiaeth eang o heriau maent wedi’u hwynebu wrth gael gafael ar wasanaethau, cymorth, gwybodaeth a chyngor, sy’n gallu gwneud gwahaniaeth mawr i'w bywydau.

“Mae’r adroddiad hwn yn nodi’n glir pa gamau y mae angen i’r rheini sy’n darparu gwasanaethau cyhoeddus eu cymryd er mwyn sicrhau bod pobl sy’n byw gyda dementia yn gallu mwynhau’r ansawdd bywyd gorau am gyn hired â phosib. Bydd cyflawni'r newid hwn yn gwneud lles i bobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr, a bydd hefyd o fudd i'r pwrs cyhoeddus."

Mae’r adroddiad yn nodi nifer o gamau gweithredu y mae gofyn eu cyflawni er mwyn rhoi sylw i'r materion a ddynodir gan y gwaith ymchwil. Mae hyn yn cynnwys gwaith i sicrhau bod gwasanaethau gofal sylfaenol yn fwy cefnogol o ddementia a bod eu harferion gwaith yn adlewyrchu anghenion y bobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr; hyfforddiant i staff i sicrhau bod ganddynt ddigon o wybodaeth a dealltwriaeth i ymateb i anghenion unigolion sy’n byw gyda dementia mewn modd priodol a sensitif, sy’n gwarchod eu hurddas a’u parch ac yn achosi cyn lleied o ofid â phosib; a gwell cymorth ar ôl cael diagnosis, gan gynnwys un pwynt cyswllt i roi gwybodaeth a chyngor am y gwasanaethau a’r cymorth sydd ar gael, ac y mae modd cael gafael arnynt pan fo angen.

Bydd y Comisiynydd yn ysgrifennu at arweinwyr gwasanaethau cyhoeddus Cymru, yn gofyn am sicrwydd y byddant yn cyflawni'r newid sy’n angenrheidiol ar ran pobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr, ac y byddant yn ymgymryd â rhaglen o waith dilynol i sicrhau bod gwasanaethau cyhoeddus yn cyflawni eu hymrwymiadau.

Age Cymru a gynhaliodd y gwaith ymchwil sy’n sail i'r adroddiad hwn. Bu Age Cymru yn cyfweld pobl sy’n byw gyda dementia ledled Cymru, yn ogystal â’r rheini sy’n gofalu amdanynt, yn ogystal â chynnal nifer o sesiynau grŵp ffocws ar ran y Comisiynydd.

Dywedodd Ian Thomas, Prif Weithredwr Age Cymru: “Mae dementia yn salwch creulon yn aml iawn, a hynny i’r sawl y mae dementia’n effeithio arno ac i bawb arall agos ato. Wrth gyflawni'r gwaith ymchwil ar gyfer Dementia - Mwy na dim ond Colli'r Cof, roedd yn fraint cael clywed safbwyntiau a phrofiadau pobl gyda dementia a’u gofalwyr o bob cwr o Gymru.

“Roedd yr hyn roeddem yn ei glywed yn stori bwerus am yr heriau sy’n wynebu nifer o bobl y mae dementia’n effeithio arnynt, a'r gwelliannau y mae gofyn i’r rhai sy’n darparu gwasanaethau eu gwneud.

“Roedd y gwaith ymchwil hwn yn brofiad gwerth chweil i bawb a fu’n ymwneud â’r gwaith yn Age Cymru. Rydym yn hynod ddiolchgar i bawb a roddodd o’u hamser ac a rannodd eu profiadau â ni. Gobeithio ein bod wedi gwneud cyfiawnder â’r bobl a oedd yn ysbrydoliaeth i’n tîm oherwydd eu cryfder a’u hawydd am newid."

Ychwanegodd y Comisiynydd: “Hoffwn ddiolch i bawb a gymerodd ran yn y gwaith ymchwil hwn, ac am rannu eu profiadau - profiadau personol iawn yn aml - a’r anawsterau y maent wedi’u hwynebu, a hynny mewn cyfnod sy’n aml yn anodd iawn.

“Drwy wrando ar eu lleisiau a chymryd y camau sydd wedi’u nodi yn fy adroddiad er mwyn cyflawni'r newid angenrheidiol, mae yma gyfle gwirioneddol i wasanaethau cyhoeddus wneud pethau’n iawn, gan drawsnewid system nad yw, yn anffodus, hyd yma, wedi bod yn cyrraedd y safonau uchel y dylem eu disgwyl ar gyfer pobl sy’n byw gyda dementia a’r rheini sy’n gofalu amdanynt."

Cliciwch yma i lawrlwytho 'Dementia: mwy na dim ond colli’r cof'