Rhoi diwedd ar oedraniaeth a gwahaniaethu ar sail oedran

Oedraniaeth ydy rhagfarn neu wahaniaethu ar sail oedran unigolyn, ac mae’n dal yn gyffredin iawn mewn cymdeithas.

Mae oedraniaeth yn sail i nifer o’r problemau mae pobl hŷn yn eu hwynebu ar hyn o bryd, ac mae’n arwain at stereoteipiau negyddol, at bobl hŷn yn cael eu trin yn annheg, ac at beidio â pharchu a chynnal eu hawliau.

Gall oedraniaeth gael dylanwad negyddol ar y penderfyniadau mae cymdeithas yn eu gwneud hefyd, gan olygu bod y gwasanaethau, y cyfleusterau a’r cyfleoedd sydd eu hangen ar bobl i’w helpu i heneiddio’n well yn gallu bod yn annigonol ac yn gwahaniaethu yn erbyn pobl hŷn.

Mae corff cynyddol o ymchwil yn dangos bod gan oedraniaeth ystod eang o effeithiau negyddol ar bobl hŷn, gan effeithio ar eu hiechyd corfforol a meddyliol, ffwythiant cof, y ffordd maent yn adfer o salwch, lefelau allgáu cymdeithasol, a hyd yn oed disgwyliad oes.

Mae mynd i’r afael ag oedraniaeth a gwahaniaethu ar sail oedran yn hanfodol er mwyn cefnogi iechyd a lles pobl hŷn, ac er mwyn sicrhau cydraddoldeb iddynt, yn ogystal â’u bod yn cael eu trin ag urddas a pharch, a bod y cyfraniad maen nhw’n ei wneud i gymdeithas yn cael ei gydnabod a’i glodfori.

Mae hefyd yn bwysig mynd i’r afael ag oedraniaeth os ydym am wneud gwelliannau cynaliadwy mewn rhannau eraill o fywydau pobl.

Bydd y comisiynydd yn gweithredu i:

  • Cynyddu’r gydnabyddiaeth a’r ddealltwriaeth o ddylanwad oedraniaeth ar bobl hŷn ac ar gymdeithas
  • Grymuso pobl i herio oedraniaeth a gwahaniaethu ar sail oedran
  • Sicrhau bod lleisiau pobl hŷn yn cael eu clywed, a’n bod yn gweithredu ar eu barn, a sicrhau bod eu hawliau cyfreithiol yn cael eu cynnal
  • Gwella mynediad pobl hŷn at hyfforddiant a chyflogaeth
  • Mynd i’r afael â gwahaniaethu yn erbyn pobl hŷn yn y gweithle
  • Gwella mynediad pobl hŷn at iechyd, gofal, a gwasanaethau cyhoeddus eraill o safon uchel

Ceir disgrifiad isod o fanylion y gwaith sydd ar y gweill yn ystod 2019-20:

Ymgyrch Gwahaniaethu ar sail Oedran Pob Dydd: 

Bydd y Comisiynydd yn cynnal ymgyrch i dynnu sylw at, a mynd i'r afael â’r gwahaniaethu ar sail oedran 'bob dydd' sy'n wynebu pobl hŷn – yn y cyfryngau, hysbysebion, cyfryngau cymdeithasol ac wrth dderbyn gwasanaethau.

Grymuso pobl hŷn i herio gwahaniaethu ar sail oedran: 

Bydd y Comisiynydd yn datblygu ac yn cyhoeddi adnodd newydd fydd yn rhoi'r grym i bobl hŷn herio gwahaniaethu ar sail oedran a hynny trwy ddarparu gwybodaeth amrywiol am y camau y gallan nhw eu cymryd pan maen nhw'n teimlo bod rhywun yn gwahaniaethu yn eu herbyn neu yn eu trin yn annheg oherwydd eu hoedran. 

Ymchwil i'r portread o bobl hŷn yn y cyfryngau: 

Bydd y Comisiynydd yn cynnal gwaith ymchwil fydd yn astudio'r iaith a'r negeseuon y mae prif gyhoeddiadau a ffynonellau newyddion Cymru a'r DU yn eu defnyddio wrth adrodd ar bobl hŷn a'r rôl y mae hyn yn ei chwarae wrth ddylanwadu ar agweddau pobl tuag at bobl hŷn a/neu yn cryfhau stereoteipiau a thybiaethau amdanynt sy'n arwain at wahaniaethu.

Adolygiad o wasanaethau Gwybodaeth, Cyngor a Chymorth awdurdodau lleol: 

Bydd y Comisiynydd yn adolygu'r gwasanaethau Gwybodaeth, Cyngor a Chymorth, gan weithio gydag Awdurdodau Lleol i adnabod a hyrwyddo arferion da er mwyn gwella eu dealltwriaeth o'r hyn sy'n gweithio'n dda a'u helpu i ystyried ble all fod angen gwelliannau, fel bod pobl hŷn ledled Cymru yn gallu cael mynediad at wybodaeth, cyngor a chymorth o safon pan fyddan nhw ei angen.